Sáng 28 / 05 / 2026, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Hội Luật gia Việt Nam và Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp triển khai Diễn đàn Kết nối Cộng đồng ADR với chủ đề “Quản trị tranh chấp thương mại tại Việt Nam: Thực tiễn ADR và góc nhìn người sử dụng”.
Sự kiện thu hút sự tham dự của hơn 200 đại biểu là trọng tài viên, luật sư, chuyên gia pháp lý, đại diện pháp chế doanh nghiệp cùng các tổ chức trọng tài trong nước và quốc tế.
Phát biểu tại Diễn đàn, PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa – Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận định trong bối cảnh hoạt động đầu tư và kinh doanh ngày càng phức tạp, đa dạng về chủ thể, lĩnh vực và phạm vi xuyên biên giới, quản trị tranh chấp không còn nên được nhìn nhận đơn thuần như một bước xử lý “hậu phát sinh” khi mâu thuẫn đã xảy ra.
Trong dòng chảy đó, các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR), đặc biệt là trọng tài và hòa giải, đang ngày càng khẳng định vai trò như những công cụ thiết yếu giúp các bên giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả, linh hoạt, đồng thời góp phần duy trì và bảo toàn quan hệ hợp tác kinh doanh.
Theo PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) hiện quy tụ gần 200 trọng tài viên hoạt động trong nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau. Đáng chú ý, phần lớn trong số họ đồng thời đảm nhiệm nhiều vai trò nghề nghiệp khác nhau như luật sư, chuyên gia tư vấn, nhà quản trị hoặc doanh nhân.
Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tăng cường tính linh hoạt, hiệu quả và khả năng thích ứng của trọng tài thương mại tại Việt Nam, qua đó góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với các cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án trong giai đoạn tới.
Nối tiếp, TS.LS. Hà Hải – Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh, Uỷ viên Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Trưởng Văn phòng Luật sư Hà Hải & Cộng sự đánh giá cao ý nghĩa của Diễn đàn trong bối cảnh nhu cầu kết nối và phát triển cộng đồng ADR tại Việt Nam ngày càng cấp thiết.
Theo ông, việc tăng cường liên kết giữa luật sư, trọng tài viên, doanh nghiệp và các tổ chức ADR không chỉ thúc đẩy tính chuyên nghiệp và hiệu quả của cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại, mà còn góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý và năng lực hỗ trợ doanh nghiệp trong môi trường kinh doanh biến động.
Ông cho biết TP. Hồ Chí Minh hiện có khoảng 9.400 luật sư đang hành nghề, là lực lượng trực tiếp xử lý nhiều vụ việc phức tạp gắn với nhịp phát triển kinh tế năng động của Thành phố. Thực tiễn này đòi hỏi đội ngũ luật sư không chỉ nâng cao chuyên môn nội dung mà còn phải liên tục cập nhật kỹ năng tố tụng và năng lực tham gia các cơ chế ADR.
Ông nhấn mạnh, trong bối cảnh hội nhập và gia tăng tranh chấp thương mại phức tạp, việc hiểu và vận dụng hiệu quả các phương thức ADR đang trở thành một kỹ năng thiết yếu của nghề luật sư, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết tranh chấp linh hoạt và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Các diễn giả đã trao đổi về thực trạng tranh chấp thương mại trong bối cảnh hoạt động đầu tư, kinh doanh ngày càng phức tạp và chịu tác động mạnh từ biến động của thị trường quốc tế.
Theo các chuyên gia, tranh chấp hiện nay phát sinh trên nhiều lĩnh vực như mua bán hàng hóa, đầu tư, năng lượng, xuất nhập khẩu, xây dựng, trong đó đặc biệt là các giao dịch có yếu tố nước ngoài.
Từ thực tiễn đó, các diễn giả nhấn mạnh xu hướng chuyển từ tư duy “xử lý tranh chấp” sang “quản trị tranh chấp” ngay từ giai đoạn đầu của hoạt động kinh doanh.
Theo đó, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng cơ chế kiểm soát rủi ro pháp lý xuyên suốt quá trình đàm phán, soạn thảo và thực hiện hợp đồng; đồng thời tăng cường quản trị hồ sơ, dữ liệu và chứng cứ nhằm bảo đảm khả năng ứng phó hiệu quả khi tranh chấp phát sinh.
Toàn cảnh hội trường
Tại phiên, một số lưu ý liên quan đến việc lựa chọn luật áp dụng, cơ chế giải quyết tranh chấp, địa điểm giải quyết tranh chấp cũng như phương thức điều phối xử lý tranh chấp trong các giao dịch có yếu tố nước ngoài cũng được thảo luận.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, các diễn giả cũng chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn liên quan đến áp lực về thời gian, chi phí và yếu tố tâm lý trong quá trình giải quyết tranh chấp; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ quyền lợi pháp lý và việc duy trì quan hệ thương mại giữa các bên sau tranh chấp.
Các diễn giả cho rằng tranh chấp thương mại hiện nay không chỉ gia tăng về số lượng mà còn ngày càng phức tạp, đa ngành nghề và có nhiều yếu tố nước ngoài, kéo theo yêu cầu ngày càng cao đối với tính hiệu quả, linh hoạt và khả năng thích ứng của các cơ chế giải quyết tranh chấp tại Việt Nam.
Từ góc độ thực tiễn hoạt động trọng tài, Từ góc độ thực tiễn trọng tài, LS. Châu Việt Bắc ghi nhận xu hướng ngày càng nhiều doanh nghiệp quan tâm và lựa chọn các phương thức ADR, đặc biệt là trọng tài và hòa giải, nhờ các ưu điểm như bảo mật, rút ngắn thời gian, tối ưu chi phí và hỗ trợ duy trì quan hệ hợp tác sau tranh chấp.
Trên cơ sở đó, các chuyên gia đánh giá việc ban hành Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026 là bước tiến quan trọng, đóng góp tích cực cho sự hoàn thiện pháp luật trọng tại Việt Nam, tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn.
BTC cảm ơn các diễn giả tham dự chương trình
Quy tắc mới bổ sung nhiều cơ chế đáng chú ý như gộp vụ tranh chấp phát sinh từ nhiều hợp đồng, cơ chế tham gia của bên thứ ba (joinder), tài trợ bên thứ ba, mở rộng thủ tục rút gọn, tăng cường số hóa qua nền tảng VIAC eCase, đồng thời hoàn thiện quy định về kiểm soát tố tụng, bảo mật và điều phối vụ việc.
Những cải cách này được kỳ vọng sẽ nâng cao tính linh hoạt, minh bạch và hiệu quả của trọng tài, qua đó tăng cường niềm tin và khả năng tiếp cận ADR của cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Sự kiện không chỉ ghi nhận những đánh giá về thực trạng tranh chấp thương mại và xu hướng phát triển của ADR tại Việt Nam, mà còn gợi mở nhiều khuyến nghị liên quan đến quản trị rủi ro pháp lý, hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp và nâng cao khả năng thích ứng của doanh nghiệp trong bối cảnh kinh doanh nhiều biến động.
Thanh Dung
